Denkend aan Holland zie ik breede rivieren traag door oneindig laagland gaan.
Hendrik Marsman
In den beginne was er de Waal, ook voor Nescio.
Bert Vanheste[1]
Water kan het harde doorboren en het onbuigzame binnendringen, het dringt overal in door.
Heshanggong[2]
2.1 Watching the River Flow
坎 Kǎn ☵
Element water, trigram Het Stromende Water
Theorie
De winter is het seizoen van de nieren. Het element ervan is water en de kleur donkerblauw. De negatieve emotie is angst en de positieve energie zachtmoedigheid.[3]
Het trigram ‘Het stromende Water’ symboliseert het diepe, het onbewuste. Het staat voor dat wat verborgen is en zich niet makkelijk laat vinden. Je angsten, je twijfels en onzekerheden worden weergegeven door dit trigram. Het betekent risico’s nemen, gevaar, en krachten die onder de oppervlakte aan het werk zijn. Het trigram Water is het gevoelstrigram. Hoe het stroomt heeft het niet in de hand, dit wordt door andere factoren buiten het Water om bepaald. Waar het uitkomt is onzeker, hoe het pad gaat worden staat niet bij voorbaat vast. Het stromende Water staat voor emotie, meestromen zonder vastomlijnd doel. ‘Ik ben de grillige duistere weg waarvan de reis boven het uiteindelijke doel uitstijgt.[4]
Toepassing
Dit teken is bijzonder toepasselijk op mijn start met de camino. De weg is voor de camino belangrijker dan het doel. Angsten, onzekerheden spelen een rol, onbewuste gevoelens zullen aan de oppervlakte komen. Het pad staat niet bij voorbaat vast. Het is een open pad om met soefi-leraar Elias Amidon te spreken.[5]
| Watching the River Flow
What’s the matter with me Wish I was back in the city People disagreeing on all just about everything, yeah People disagreeing everywhere you look Watch the river flow
|
De dichter in het lied is bij de rivier gaan zitten en weet niet goed wat hij met zichzelf aan moet. Hij verlangt enerzijds terug naar het stadse leven dat hij is ontvlucht en naar het contact met zijn lief. Bij de rivier vindt hij anderzijds rust voor alle conflicten tussen de mensen. De rivier is onstuitbaar en gaat zijn gang ongeacht moeilijke omstandigheden. De dichter spiegelt zich aan de kracht van het water. Wordt zijn levensweg net zo krachtig als dit water, wordt mijn camino net zo onstuitbaar?
Japi, het personage van Nescio’s De uitvreter, is zittend aan de rivier de Waal het evenbeeld van de dichter uit Watching the River Flow.
Het water stroomde maar, de zon scheen er maar in, honderd, duizend, honderdduizend maal. Voor twee duizend jaar scheen de zon er al in en stroomde het water maar. God weet hoe lang. In het licht van die eeuwigheid doorzag Japi, de uitvreter, al in zijn jonge jaren de absurditeit van het burgerlijk gezwoeg en getob. Niets stelde hij daar tegenover, hij is noch natuur vriend noch anarchist. Hij is immers niks. Het enige wat hij doet is stil zitten en staren in het water. Versterven. Opgaan in het kosmische. Alhoewel. Bij nader inzien nam hij graag met woorden al die mensen te grazen die zich zoveel moeite om niets gaven.[6]
In mijn geboortestad Nijmegen heb ik vaak de kracht van water gevoeld kijkend naar de rivier de Waal die langs het stadje stroomt en dit ook lange tijd afgesneden hield van het noordelijke deel van Nederland. De waalbrug heeft sinds 1936 Nijmegen toegankelijk gemaakt en speelde een belangrijke rol in de tweede wereldoorlog.
Op 10 mei 1940, tijdens Duitse aanval op Nederland in de Tweede Wereldoorlog, blies de Nederlandse genie de brug op, om een snelle opmars van het Duitse leger te voorkomen. Tijdens de bezetting herstelden de Duitsers de brug en hij kon vanaf 1943 weer gebruikt worden door verkeer. Op 20 september 1944 viel de brug nagenoeg onbeschadigd in de handen van de geallieerden.[7]
Nederland is een land dat zwaar bevochten is op de zee en waar grote gebieden onder de zeespiegel liggen. Luctor et emergo. Een land met zeehelden en schaatskampioenen. Het watersymbool van de bagua is passend voor het begin van mijn reis vanuit Nederland.
Ik ga met de trein naar de startplaats St. Jean Pied de Port. Vroeg in de ochtend uitgezwaaid door mijn vrouw, zoon en twee kleinzoons. Mijn zoon plaatst een foto van het vertrek en afscheidswens op facebook.
Daar stond hij dan in de schemer in de ochtend. Na maanden planning en even uitstel was het dan eindelijk zover. Tas gepakt, net iets te zwaar, waarschijnlijk door de boeken. Jacobsschelp op zijn rug. Een grote glimlach, ogen helder en vol verwachting. Niet op zoek naar een zwaard, wel naar antwoorden, levensvragen, geloof? Wie weet… Ik hoop dat je verlicht en nog wijzer terugkomt! Een behouden vaart en mooie pelgrimstocht gewenst! Het ga je goed pap![8]
Het voelt een beetje aan zoals vroeger in Amsterdam de vrouwen hun mannen naar zee uitzwaaiden vanaf de Schreierstoren. Ik moet denken aan het liedje Fare Thee Well van Bob Dylan.
Oh, it’s fare thee well. my darlin’ true
I’m leavin’ in the first hour of the morn
I’m bound off for the bay of Mexico
Or maybe the coast of CalifornSo it’s fare thee well, my own true love
We’ll meet another day, another time
It ain’t the leavin’ that’s a-grievin’ me
But my true love who’s bound to stay behind
Dit liedje is goed toepasbaar op de situatie. De namen Mexico en Californië laten zich gemakkelijk vervangen door Spanje en Santiago. Het vertrek doet inderdaad ogenschijnlijk geen verdriet, ik kijk met spanning uit naar het grote avontuur van het lopen naar Santiago. Om mijn geliefde(n) achter te laten geeft wel hartzeer. Met afscheidskussen wordt dit bezworen. De tranen bij het afscheid laten weer het belang zien van het thema water. Huilen lucht op, laat emoties de vrije loop, maakt schoon.
Mijn kleinzoons hebben ieder een tekening gemaakt die ik meeneem als ‘transitional object’. De jongste kleinzoon heeft een tekening gemaakt met aan de rechterkant van het papier een huis, aan de linkerkant een voertuig en daartussen een hobbelige weg. Het voertuig is op weg richting huis. De tekening verbeeldt daarmee, denk ik, de lange weg die moet worden gegaan om weer terug naar huis te komen. Zijn oudere broer heeft het grote avontuur van de reis in beeld gebracht met hoge spitse bergen, waarin het voertuig van opa gesaboteerd wordt door een boef en in een ravijn dreigt te vallen. In de lucht wordt een vliegtuig getekend, een variatie op het thema reizen. In beide tekeningen wordt een heldere blauwe lucht getekend met een vrolijk geel zonnetje, waarmee naar mijn idee wordt aangegeven dat het hele avontuur ondanks de spanningen en mogelijke gevaren voor hen een positieve lading heeft.
In St. Jean Pied de Port neem ik mijn intrek in de herberg Beilari. Beilari betekent pelgrim in het Baskisch. St. Jean Pied de Port is een vestingstadje gelegen aan de voet van de Pyreneeën. Het is de oude hoofdstad van de regio Basse Navarre en ligt aan de oevers van de rivier de Nive. Omgeven door bergen, de voeten in de Nive, is St. Jean Pied de Port volgens de reisgids ongetwijfeld één van de mooiste steden in het noorden van Baskenland.
De overnachtingen in de hostels zijn heel erg belangrijk voor de ziel van de camino. Daar zijn de anderen, daar worden de verhalen verteld, daar vinden de ontmoetingen plaats en daar wordt antwoord gegeven op de vraag die het vaakst wordt gesteld: waarom doen mensen dit? In hotelletjes op een eigen kamer maak je dat niet mee. Ik koos ervoor om op de slaapzalen te liggen. Daar voel je de camino het best.[9]
Ik word er warm onthaald door gastheer Joseph, gastvrouw Elisabeth en de Nederlandse vrijwilligers Hans en Wim. Met een bus ben ik het stadje binnengekomen na een dag reizen met de trein vanuit Nederland. Over klinkerstraatjes en langs oude huizen passeer ik de herberg en ga graag in op de uitnodiging om te overnachten van gastvrouw Elisabeth die in de deuropening reizigers begroet. Toonbeeld van hun gastvrijheid is het kaartje dat ik later op de avond op het mij toegewezen bed zie liggen met mijn naam Peter erop. Als pelgrim ben ik in een vreemd land waar men toch mijn naam al kent! Het thuisgevoel wordt nog versterkt door de aanwezigheid van Nederlandse vrijwilligers. Gastheer Joseph bereidt na de maaltijd zijn pelgrimsgasten voor op de pelgrimage door te wijzen op het belang van de groep voor het trotseren van gevaren onderweg. We kijken elkaar eens goed aan bij deze toespraak, het is het begin van de inwijding in de grote gemeenschap die gevormd wordt door de lopers van de camino. We vertellen over onze motivatie: meestal een keerpunt in ieders leven.
‘Ik dacht dat zo lang lopen je wellicht antwoorden geeft op vragen waarop je doorgaans geen antwoord krijgt. Eén van de redenen dat ik ben gaan lopen is om meer vertrouwen te krijgen in het laatste stuk van mijn leven.’[10]
Schuin tegenover de herberg bevindt zich het inschrijvingsbureau van de camino waar ik de volgende ochtend mijn stempel haal voor het pelgrimspaspoort, het Credencial del Peregrino. De stempel van de Accueil Saint Jacques in St. Jean Pied de Port is de vijfde in mijn paspoort, de vierde kreeg ik in de herberg Beilari, de derde bij de pelgrimsmis tijdens de voorbereiding in de St. Christoffelkathedraal Roermond, de tweede bij de voorjaarsbijeenkomst in Amersfoort van het Nederlands Genootschap van St. Jacob en de eerste stempel in het Huis van Sint Jacob in Utrecht, de winkel waar ik mijn credencial heb gekocht benevens reisgids en Jacobsschelp om aan mijn rugzak te bevestigen. Ik heb al prachtige zegeningen ontvangen, An Irish Blessing in Amersfoort en de zegening door de Prior in Roermond.
An Irish Blessing
May the road rise to meet you,
May the wind be always at your back,
May the sun shine warm on your face,
The rain falls soft upon your fields,
And until we meet again, until we meet again,
May God hold you in the palm of his hand.
Zegening van de pelgrims door de Prior
Waarde Pelgrims, u hebt gevraagd
om gezonden te worden vanuit deze gemeenschap.
Tijdens de tocht wilt u zich bezinnen op de toekomst,
richting zoeken voor uw leven en voor de tijd die komt.
Wij wensen u toe, dat de vreugden en het genieten,
maar ook tegenslag en pijn u zullen sterken;
dat u vernieuwd, bevrijd en gezond bij ons terugkeert.
Daarom bidden wij: God, verborgen aanwezige,
Gij roept uw mensen om op tocht te gaan,
het vertrouwde achter te laten, het onbekende tegemoet.
Gij roept deze pelgrims om die weg te volgen,
Gij zendt Jezus als Herder en Gids mee:
als een vuurzuil in de nacht,
als een wolkkolom voor de dag,
als manna om de tocht te voltooien.
Zegen hen langs de vele wegen, die zij zullen gaan.
Zegen hen op dagen dat de zon schijnt
en op dagen met regen en tegenwind.
Zegen allen, die zij onderweg ontmoeten
en hun diensten aanbieden.
Laat hen ontdekken welke weg zij moeten gaan
en laat hen gesterkt en bemoedigd
in ons midden terugkeren.
Zegen hen, op voorspraak van de heilige apostel Jacobus,
Gij, die er zijt voor ons mensen onderweg:
+ Vader, Zoon en heilige Geest,
gisteren, vandaag en in de tijd die komt;
in de eeuwen der eeuwen. Amen.
In Roermond werd ook een communielied gezongen.
Communielied Door de wereld gaat een woord
Door de wereld gaat een Woord
en het drijft de mensen voort:
‘Breekt uw tent op, ga op reis,
naar het land dat Ik u wijs!’
Refrein
Here God, wij zijn vervreemden
door te luisteren naar uw stem;
breng ons saam met uw ontheemden
naar het nieuw Jeruzalem.
Menigeen ging zelf op pad,
daar hij thuis geen vrede had.
Eeuwig heimwee spoort hem aan;
laat ook hem het woord verstaan.
Door de wereld klinkt een lied
tegen angsten en verdriet;
tegen onrecht, tegen dwang
richten pelgrims hun gezang.
Velen die de moed begaf
blijven staan of dwalen af.
Hunk’rend naar hun oude land.
Reisgenoten! Grijp hun hand!
Aan deze voorbereidingen moet ik terugdenken bij het ontwaken in de herberg na een eerste nacht slapen in vreemde omgeving. De ontvangen bemoedigingen resoneren nog in mijn hoofd en hart. Ik concentreer me op de 5-elementen leer. Voor een daoïst staat de ochtend in het teken van het water-element, met activiteiten als urineren, water drinken, wassen of douchen. Water is in de 5-elementen leer het begin van de voedende cyclus. Daarna volgt het hout-element, dat aan bod komt door middel van rekken en strekken van de ledematen. Het vuur-element laat vervolgens het hart vol vreugde stromen om de nieuwe dag. De vroege ochtendzon die naar binnen schijnt versterkt dit proces. Daarna komt de milt/maag aan bod, het aarde-element, dat ik eer toe breng door me tegoed te doen aan het ontbijt dat al klaar staat. De longen, het metaal-element, zullen aan bod komen tijdens de wandeling. Later op deze eerste dag van mijn camino zal ik een steen oprapen die ik op de 25e dag zal deponeren bij het Cruz de Ferro, waar de pelgrims al sinds eeuwen een steen neerleggen als symbool voor iets wat hun ziel bezwaart. Op het Cruz de Ferro kom ik later terug. Op deze eerste dag weet ik, net als de dichter uit het lied Watching the river flow, nog niet wat mijn ziel bezwaart. Ik verwonder me vooral over alle nieuwe ervaringen die ik opdoe.
Ik word door Hans uitgezwaaid en loop de Rue de la Citadelle af naar beneden, naar de rivier de Nive die ik oversteek om aan mijn camino te beginnen. Bij de brug zie ik huizen aan het water staan en moet ik denken aan Venetië en Amsterdam die hun ontstaan als handelssteden aan het water te danken hebben. Water is van levensbelang voor een goede conditie. Ik heb een twee liter waterzak aangeschaft, waaruit ik via een slangetje gemakkelijk kan drinken. De daoïsten beschouwen water als de basis van het innerlijk landschap. Water symboliseert de yin-energie die in een kleine circulatie vanuit het bekken via de ruggengraat naar boven kan worden gestuurd om letterlijk en figuurlijk het hoofd koel te houden. De testikels spelen een belangrijke rol als reservoir van koele yin-energie. Het bekken moet gesloten worden gehouden om geen energie te laten lekken. Tijdens het lopen is het belangrijk om de energie die naar beneden dreigt te zakken via oefeningen weer naar boven te sturen.
Water is ook een krachtig symbool voor de Jacobsroute als geheel. Het lichaam van de onthoofde Jacobus moest immers een door engelen begeleide lange weg over zee afleggen alvorens het vanuit Palestina de Gallische kusten bereikte. Deze lange zeeweg kan gezien worden als een metafoor voor het zoeken naar je destiny, je lotsbestemming. Net als Jacobus is de caminoganger op zoek naar zijn destiny en vindt deze mogelijk in de weg naar Santiago.
De weg (1)
Weg, dwaalweg, zijweg, omweg, hoofdweg, uitweg, vluchtweg, bosweg, landweg, bospad, voetpad, rijwielpad, wandelpad, ruiterpad, fietspad, fietsroute, zijderoute, aquaduct, viaduct, tunnelweg, waterweg, met de stroom mee, tegen de stroom in, bergpad, waterval, spraakwaterval, stream of consciousness, stroomlijnen, kanaliseren, ombuigen, afsnijden, stokken, inhouden, meegaan, uithouden, tegenhouden, versnellen, vertragen, spoorweg, vliegroute, overgang, ondergang, onderdoor, tussendoor, tussenweg, middenweg, zandweg, asfaltweg, kiezelpad, schelpenpad, rotsweg, rivier, tuinpad, kloostergang, heiweg, kruisweg, levensweg, lijdensweg, kustroute, krijgstocht, boottocht, fietstocht, wandeltocht, pelgrimstocht, bedevaartstocht, vakantietocht, beklimmen, afdalen, dwalen, dolen, ronddolen, strandtocht, ommetje, een frisse neus halen, op adem komen, uitpuffen, reizen, hardloopwedstrijd, leergang, ontwikkelingstraject, stijgen, dalen, waterweg, piste, skiën, schaatsen, schaatstocht, zwemmen, zeiltocht, bergtocht, spelevaren, plezierreisje, snoepreisje, carrière, loopbaan, hemelbaan, oefentocht, stoelgang, gangpad, achterommetje, trap, stairway, kogelbaan, kegelbaan, 3 banden biljartspel, boogschieten, kogelstoten, dartspel, hardlopen, speurtocht, puzzeltocht, kompastocht, nachtwandeling, vervoeren, vervoering, extase, dropping, uittreden, tot inkeer komen, bekeren, doorgaan, omkeren, volhouden, koorgang, melkweg, gebeurtenis, lot, verwachting, aankondiging, geboorte, dood, rouw, trouw, moed, plezier, ruimte, open, eindeloos, doelloos, zingeving, rijping, groei, aandenken, herinnering, snelweg, autobaan, beproeving, proeve van bekwaamheid, test, uitdaging, passie, obsessie,
Noten
[1] Bert Vanheste, Nescio in Nijmegen, 2006, p. 26.
[2] Heshanggong, commentaar bij hoofdstuk 43 van de Daodejing van Laozi (vertaling dr. B.J. Mansvelt Beck, 2006).
[3] Mantak Chia, Van stress naar evenwicht, 1993, p. 64.
[4] Harmen Mesker, De I Tjing stap voor stap, 2017, p. 39-40.
[5] Elias Amidon, Het open pad, 2024.
[6] Bert Vanheste, Nescio in Nijmegen, Uitgeverij Flanor, 2006, p. 26. (Cursieve tekst is van Nescio).
[7] Waalbrug Nijmegen – Wikipedia
[8] Ik lees dit bericht op mijn computer pas nadat ik weer thuis ben gekomen terug van de camino, maar vind het toepasselijk om het hier in de tekst op te nemen. Onderweg had ik geen internet, ik communiceerde uitsluitend via een ouderwetse Nokia-telefoon.
[9] Martin de Vries, interview door Paul Onkenhout, Uit het prikkeldraad, De Volkskrant, 6 juni 2019.
[10] Ibid.
Kijk hier voor een overzicht van alle afleveringen
Peter van der Doef