Met Bob Dylan naar Santiago: 2.2       Highlands

Backed by a mountain and facing a river, the fortress town has an extraordinary energetic force in its atmosphere.

Chen Kaiguo & Zheng Shunchao[1]

 

Mountains are like templates of eternity, motionless in time but always able to inspire and amaze the beholder.[2]

 

I’ve travelled from the mountains to the sea, I hope that the gods go easy with me.

Bob Dylan[3]

 

 

 

 

 

2.2       Highlands

 

艮 Gèn ☶

Trigram De Berg

 

Theorie

Het trigram ‘De Berg’ staat voor rust, naar binnen keren en meditatie. Het betekent terugkijken naar wat geweest is, afronden, stopzetten en tegenhouden. De Berg geeft houvast, is concreet, neemt duidelijk stelling en staat voor een vastomlijnd standpunt. De Berg is de grote grenzensteller. Hij zet processen stil, stopt vooruitgang en conserveert dat wat er reeds is. Hij is stil, introvert en onwrikbaar in zijn besluiten. Hij houdt vast aan wat hij kent en zal zorgen dat dat niet verandert. ‘Ik maak af wat anderen zijn begonnen.’[4]

 

Toepassing

Op de eerste dag van mijn camino bestijg ik de Pyreneeën en ruil het Waterteken in voor het Bergteken. De berg maakt dat ik vaste grond onder mijn voeten voel en dat rust en stilte indaalt. De onzekerheden van de start en voorbereiding van de camino maken plaats voor de stevigheid van de berg. Ik geniet van de puurheid van de lucht (metaalelement) en laat gedachten los, een proces dat zeer wordt versneld door de stevige wind (trigram donder, zie 2.3), die de tweede dag van mijn tocht mij bijna van de berg af blaast. Ik moet me dan extra gronden (bergteken), maar laat me ook door de wind optillen als een vogel (windteken). De zekerheid groeit dat ik met het lopen van de camino een juiste beslissing heb genomen en dat ik de eindstreep zonder al te grote problemen zal halen.

 

Highlands Well my heart’s in the Highlands, gentle and fair Honeysuckle blooming in the wildwood air Bluebelles blazing where the Aberdeen waters flow Well my heart’s in the Highland I’m gonna go there when I feel good enough to go Windows were shakin’ all night in my dreams Everything was exactly the way that it seems Woke up this morning and I looked at the same old page Same ol’ rat race Life in the same ol’ cage I don’t want nothing from anyone, ain’t that much to take Wouldn’t know the difference between a real blonde and a fake Feel like a prisoner in a world of mystery I wish someone would come And push back the clock for me Well my heart’s in the Highlands wherever I roam That’s where I’ll be when I get called home The wind, it whispers to the buckeyed trees in rhyme Well my heart’s in the Highlands I can only get there one step at a time I’m listening to Neil Young, I gotta turn up the sound Someone’s always yelling turn it down Feel like I’m drifting Drifting from scene to scene I’m wondering what in the devil could it all possibly mean? Insanity is smashing up against my soul You can say I was on anything but a roll If I had a conscience, well, I just might blow my top What would I do with it anyway Maybe take it to the pawn shop My heart’s in the Highlands at the break of dawn By the beautiful lake of the Black Swan Big white clouds like chariots that swing down low Well my heart’s in the Highlands Only place left to go I’m in Boston town, in some restaurant I got no idea what I want Well, maybe I do but I’m just really not sure Waitress comes over Nobody in the place but me and her It must be a holiday, there’s nobody around She studies me closely as I sit down She got a pretty face and long white shiny legs She says, “What’ll it be?” I say, “I don’t know, you got any soft boiled eggs?” She looks at me, says, “I’d bring you some But we’re out of ’m, you picked the wrong time to come” Then she says, “I know you’re an artist, draw a picture of me!” I say, “I would if I could, but I don’t do sketches from memory” “Well,” she says, “I’m right here in front of you, or haven’t you looked?” I say, “All right, I know, but I don’t have my drawing book!” She gives me a napkin, she says, “You can do it on that” I say, “Yes I could, but I don’t know where my pencil is at!” She pulls one out from behind her ear She says, “All right now, go ahead, draw me, I’m standing right here” I make a few lines and I show it for her to see Well she takes the napkin and throws it back And says, “That don’t look a thing like me!” I said, “Oh, kind Miss, it most certainly does” She says, “You must be jokin’.” I say, “I wish I was!” Then she says, “You don’t read women authors, do you?” Least that’s what I think I hear her say “Well,” I say, “how would you know and what would it matter anyway?” “Well,” she says, “you just don’t seem like you do!” I said, “You’re way wrong” She says, “Which ones have you read then?” I say, “I read Erica Jong!” She goes away for a minute And I slide up out of my chair I step outside back to the busy street but nobody’s going anywhere Well my heart’s in the Highlands with the horses and hounds Way up in the border country, far from the towns With the twang of the arrow and a snap of the bow My heart’s in the Highlands Can’t see any other way to go Every day is the same thing out the door Feel further away then ever before Some things in life, it gets too late to learn Well, I’m lost somewhere I must have made a few bad turns I see people in the park forgetting their troubles and woes They’re drinking and dancing, wearing bright-colored clothes All the young men with their young women looking so good Well, I’d trade places with any of them In a minute, if I could I’m crossing the street to get away from a mangy dog Talking to myself in a monologue I think what I need might be a full-length leather coat Somebody just asked me If I registered to vote The sun is beginning to shine on me But it’s not like the sun that used to be The party’s over and there’s less and less to say I got new eyes Everything looks far away Well, my heart’s in the Highlands at the break of day Over the hills and far away There’s a way to get there and I’ll figure it out somehow But I’m already there in my mind And that’s good enough for now

 

Highlands is een lang lied, excuus aan de lezer. Gevraagd of Dylan niet beschikte over een kortere versie, luidde het antwoord dat dit al een korte versie was![5] In dit lied verwoordt de dichter zijn verlangen naar de bergen, de hooglanden en zijn afkeer van het leven waarin hij gevangen zit en geen uitweg weet. De enige uitweg die hij kan bedenken zijn de hooglanden. In maar liefst vijf coupletten van een gesprek met een serveerster in Boston beschrijft hij gedetailleerd hoe moeilijk de communicatie kan verlopen, daarna worden de hooglanden weer verheerlijkt. De dichter voelt zich verloren en zou graag willen ruilen met mensen die gewoon met elkaar plezier hebben in een park. Maar hij is een lone wolf, zo’n leven is niet voor hem weggelegd. Ook de hooglanden zijn niet makkelijk te bereiken. Uiteindelijk berust de dichter erin dat het ook genoeg kan zijn om er in gedachten te vertoeven. Extra mooi voor mij dat ik in de camino wel kan beginnen door het maatschappelijk leven de rug toe te keren en daadwerkelijk de bergen in te trekken.

Uiteraard staat Dylan met dit verlangen naar de bergen niet alleen. In een verwoede wandelaar als Nietzsche, bijvoorbeeld, heeft hij een evenknie.

 

Het verblijf in de bergen raakt bij Nietzsche verbonden met een specifiek spirituele traditie, de traditie waarin van oudsher mensen die het gewone leven van alledag willen loslaten, op zoek gaan naar een andere, diepere, hogere ervaring van wat leven als mens zou kunnen betekenen. In meerdere tradities van spiritueel leven, zowel die uit het Midden-Oosten, zoals de christelijke en de Perzische, als uit het Verre Oosten, de Indiase en de Chinese, komt dat gegeven voor. Samen met de woestijn vormen de bergen de plek waar de zoekende mens dan sober en zonder comfort gaat leven en kiest voor het leven van een kluizenaar, vaak vergezeld door dieren, en daarna ‘getransformeerd’ terugkeert naar ‘de stad van de mensen’.[6]

 

Bergen werden in het oude China gezien als heilige plaatsen waar hemel en aarde elkaar ontmoeten. Bovenal vormen de bergen (yang) samen met het water (yin) de hele dynamiek van de aarde: rust en beweging. Tussen berg en water vinden we mist en wolken – de leegte waaruit alles ontstaat.[7] Bergen staan symbool voor contact met het hogere. Op de berg Sinaï ontving Mozes van Jehova de tien geboden. Voor hindoeïsten en boeddhisten is de mythische berg Meru het centrum van de kosmos. In de astrologie staat de berg symbool voor het sterrenbeeld steenbok (21 december-20 januari).

 

De steenbok staat voor geduld. Als je aan een steenbok denkt, misschien heb je het Johfra-plaatje van de steenbok gezien, dan is het zo van stap voor stap de berg opgaan, eigenlijk gronden, ook dingen achter ons laten die er niet meer toe doen. Het is ook het seizoen waar we nu in zitten. Als we naar de natuur kijken is alles heel kaal en het gaat er eigenlijk om om ons echt te bezinnen, te reinigen, te ontdoen van alles, even ruimte maken zodat we innerlijk ons kunnen toevertrouwen aan onze dromen en wat in deze nachten en wat er in de komende periode voor ons doet en ook van daaruit, om vanuit een gegronde staat eigenlijk een ruimer perspectief te krijgen op de tekens die op ons afkomen en door ons heengaan. Het is ook het teken aarde en vanuit een taoïstisch perspectief  horen daar de botten ook bij. (…) Als je ziet, je hebt harde botten en in die botten zit heel veel levendigheid. Dat resoneert ook heel erg met zoals de natuur op dit moment ook werkelijk is: van buiten is het stil, van binnen stromen die sappen.[8]

 

Door de berg te bestijgen laten we dingen achter ons die er op dat moment er niet meer toe doen, we reinigen ons, gaan de stilte in, betreden de ruimte van ons innerlijk, we gronden ons en krijgen vanuit deze gegronde staat een ruimer perspectief op wat tijdens onze reis op ons af zal komen. Hoe mooi is het om een spirituele reis te beginnen met de bergen te beklimmen, het hoogland in te trekken. Het chinese symbool geeft het duidelijk aan: het yangteken boven twee yintekens, de aarde (yin) die naar de hemel reikt (yang).

Na mijn aankomst in St. Jean Pied de Port trek ik de volgende dag de Pyreneeën in, eerst naar Orisson, de dag daarna naar Roncesvalles. De derde dag verlaat ik de Pyreneeën weer om af te dalen naar Zubiri. Naar Orisson is maar acht kilometer lopen, een eerste slokje uit de grote beker van 800 kilometer die ik nog zal moeten leegdrinken. Ik wil echter kost wat kost blessures voorkomen. Veel caminogangers zijn onnodig op blessures gestrand.

 

Dag 1

Het traject naar Orisson heb ik in 4,5 uur doorlopen. Zeer tuttend, maar de zeer steile helling heb ik dan weer in een kleine twee uur beklommen. De 17 km. naar Roncesvalles moeten dus te doen zijn. De steile helling maakt dat je in de berg gaat zitten, door je hielen ademhaalt, door de zwaartekracht de veerkracht van je lichaam ontwikkelt. De bagage helpt daarbij door zijn gewicht: hij maakt de veerkracht van het lichaam sterker.

Vanochtend de citadel gemist, volgens Brecht, een Nederlandse caminoganger met wie ik gisteren heb kennisgemaakt en die ik in Orisson weer zal ontmoeten, hèt kenmerk van St. Jean Pied de Port. Ik heb wel de prachtige energie van de Rue de la Citadelle opgesnoven, dus misschien goed genoeg.

Ook heb ik niet de langharige manoch schapen gemist die graasden in de weiden langs de weg met hoorns die sterk doen denken aan de ramshoorns die ik van Prijna als geschenk heb gekregen bij de verschijning in 2012 van mijn magnum opus De orthopedagogische ervaring.  In de weiden liggen stukken holle boomstammen waarvan de bast zich naar binnen krult waardoor de structuur sprekend lijkt op die van de hoorns van de manoch schapen. Verbazingwekkende verwantschap van vormen.

Onderweg werd mijn aandacht getrokken door het kabbelen van een beek in de verte. De beek bleek een kudde schapen te zijn die zich en masse door een holle weg moesten zien te wurmen wat het aanzien gaf van stromend water. Het geluid van hun hoeven lijkt dan op het kabbelen van een beek.

 

In Orisson word ik wederom hartelijk begroet door de herbergierster, Pashika, die daarmee mijn muze voor de volgende dag zal worden. Voor dag 1 was het Elizabeth, de herbergierster van Beilari in Saint Jean Pied de Port

 

Dag 1

Pashika. Hoe leuk is het als een meisje met deze naam mij bij mijn eigen naam noemt, Peter, en me uitnodigt om de slaapplaats te gaan bekijken.

 

De goede ontvangst in beide herbergen laat het belang zien voor de camino van herbergen als plaats voor opvang van reizigers: voeding, bed, gebed, onderlinge communicatie, inspiratie voor onderweg. Ook belangrijk is dat de hospitaleros aan het begin van de camino in St. Jean Pied de Port en Roncevalles Nederlands spraken wat een thuisgevoel gaf, je voelt je thuis in den vreemde. Christiaan Weijts verwoordt dezelfde ervaring.

 

De vrouw bij de balie (…) begroette me heel vriendelijk en ik was ineens ontroerd, misschien omdat ze me bij mijn naam noemde, misschien ook omdat ik weer Nederlands hoorde. (…) Dit kantoor vol vertrouwde Nederlandse namen en klanken was een thuis, of een surrogaathuis, maar het werkte.[9]

 

In de Pyreneeën stonden langs de weg, tussen rotsblokken of op heuveltoppen geplaatst veel mariabeeldjes wat de berg een heilig karakter gaf. Er lag nog de nodige sneeuw wat de wandeling spannend maakte. De kale rotsen en groene bergheuvels contrasteerden mooi met  de witte besneeuwde toppen. Op groene plekken kon ik rusten onder een boom en mijn schoenen uitdoen, terwijl op nog geen meter afstand het witte tapijt zich voor mij uitstrekte. De beschutting van bomen was zeer welkom omdat de hele dag door een gure wind woei.

 

Dag 2

Vandaag een heel stevige wind die uitnodigt tot taiji oefeningen om het evenwicht te bewaren. De wind maant tot voorzichtigheid, als je niet oppast vliegen je spullen zo weg. Heb een vliegmethode bedacht door het lichaam tegen de wind in naar voren te laten vallen en dan half hollend mijn eigen gewichtsverplaatsing achterna te gaan. Ik ‘vloog’ zo inderdaad de nodige caminogangers voorbij.

 

Ik liet de wind onder mij door blazen, zoals ook bij een vogel en een vliegtuig gebeurt. Later ontdekte ik dat het een Chinees gezegde is dat tegenwind de vlieger doet stijgen.

 

Dag 2

14.37 uur

Yes I made it, zit nu te pauzeren langs de kant van de weg van de laatste afdaling. Was een mooi sneeuwavontuur, met heerlijke zon en af en toe een afgrijselijke wind. Heb net weer in een boomholte een mariabeeldje gezien èn gekust. Dat deden de gelovigen in Rusland en de Baltische staten ook.

 

Dag 28

Vanochtend prachtige wandeling naar Fonfría in het Galicische bergland. Eerst door een zeer groen dal, daarna stijgend naar prachtig bergen. In het dal waren wolven (of honden?) aan het huilen: fascinerend. In de huizen brandt overal een haard wat aangeeft dat je in de bergen bent. De bergen zijn een mooie plaats om te mediteren over de stilte en het perspectief. Beiden veranderen voortdurend. Door de weinige geluiden ervaar je veel ruimte. Dit geldt voor het gehoor. Voor het zicht geeft het steeds veranderende perspectief een ruimtegevoel.

 

 

 

 

 

 

 

 

De weg (2)

 

verbinding, communicatie, welvaart, wegwijzer, kaart, map, weertand, versnelling, verdwalen, lopen, stap, voortgaan, terugkeren, routebeschrijving, opletten, plannen, ervaring, gids, schrijden, processie, overbruggen, brug, longen, ademhaling, hart, oriëntatie, wilskracht, waar een wil is is een weg, handleiding, uitleg, uitweg, afleggen, afstand, volbrengen, uitlopen, karavaan, huifkar, paardrijden, trektocht, padvinder, verkenner, perspectief, inspiratie, voorbeeld, navolging, volgen, inwijding, meenemen, uitnodigen, markering, mijlpaal, herberg, pleisterplaats, rustplaats, vertrouwen, voorbereiding, trainen, oefenen, marcheren, koninklijke weg, beschermheer, patronage, beschermheilige, vertrekken, aankomen, ontlopen, uitwijken, tunnel, overvaren, scheepsroute, oversteken, pont, veerboot, cruise, goed bezig zijn, woestijnweg, polderweg, flaneren, optocht, aftocht, afgang, toegang, klinkerstraatje, gas, steeg, hobbelweg, doodlopende weg, plein, singel, gracht, galerij, gaanderij, promenade, boulevard, tempo, ritme, band, minstreel, marsmuziek, straatmuzikant, volksliedje, aubade, jonkvrouw, ballade, dodenmars, uitvaart, defilé, soldatenliedje, gospel, countrymuziek, country & western, lonesome hobo, buikdans, flamenco, blues, fado, zeemansgraf, behouden vaart, aanmonsteren, uitzwaaien, Schreierstoren, weduwe, woeste baren, horizon, doorklieven, sturen, nok, mast, boodschapper, uitkijktoren, baken, vuurtoren, vlag, seinen, morse, tamtam, trommel, trompet, banier, vlag, land, zee, water, grens, wegrestaurant, uitspanning, postkoets, postduif, koerier, telegram, telefoon,

 

 

 

 

Noten

[1] Chen Kaiguo and Zheng Shunchao, Opening the Dragon Gate, 1996, p. 8.

[2] Auteur onbekend, geciteerd in Kelly Lin (facebook 30 september 2024).

[3] Bob Dylan, I’ve made up my mind to give myself to you, Rough and Rowdy Ways, 2020.

[4] Harmen Mesker, De I Tjing stap voor stap, 2017, p. 38.

[5] Highlands (song) – Wikipedia

[6] I Henk Manschot, Blijf de aarde trouw, 2016, p. 39-40.

[7] Flaptekst Berg en water. Klassieke Chinese landschapsgedichten, vertaald en toegelicht door Silvia Marijnissen, 2025.

[8] Birgit Haberkamp, Steenbok introductie, in 12 Heilige Nachten Online Retraite 2024/25 ( https://youtu.be/aOj0cnCr_YQ )

[9] Christiaan Weijts, Het valse seizoen, 2016, p. 436.

 

Kijk hier voor een overzicht van alle afleveringen  

Peter van der Doef