Het screenen op darmkanker heeft de afgelopen decennia wereldwijd talloze levens gered. Door poliepen vroegtijdig op te sporen en te verwijderen via een colonoscopie (kijkonderzoek van de dikke darm), kan kanker worden voorkomen of in een vroeg, behandelbaar stadium worden ontdekt. Maar tot welke leeftijd heeft zo’n ingrijpend onderzoek eigenlijk zin?
Een recent overzichtelijk artikel op het medische platform Medscape (mei 2026) werpt een kritische blik op routineuze darmonderzoeken bij 75-plussers. De centrale vraag: wegen de voordelen van een colonoscopie op deze leeftijd nog wel op tegen de risico’s?
De wetenschappelijke data laten zien dat voor veel ouderen het antwoord vaker ‘nee’ begint te worden. Dit is waarom artsen steeds vaker adviseren om te stoppen met standaard screening bij senioren.
1. Het risico op darmkanker versus andere doodsoorzaken
Onderzoek (onder andere binnen grote patiëntengroepen zoals veteranen) laat zien dat het risico om te overlijden aan darmkanker na het 75e levensjaar relatief laag is, zéker als iemand in de jaren daarvoor al eens een darmonderzoek heeft gehad met een schone uitslag.
Wanneer er bij ouderen darmpoliepen (adenomen) worden gevonden, is de kans dat zij binnen tien jaar aan darmkanker overlijden heel bescheiden. De kans dat zij in diezelfde periode aan iets heel anders overlijden — zoals hart- en vaatziekten, ouderdom of andere chronische aandoeningen — is vele malen groter (variërend van 34% tot wel 82%, afhankelijk van hun algehele kwetsbaarheid). Dit fenomeen noemen artsen ‘concurrerende mortaliteit’: de kans is groot dat de patiënt al overleden is aan een andere oorzaak voordat een eventuele kleine poliep zich heeft kunnen ontwikkelen tot een agressieve tumor.
2. Kwetsbaarheid en complicaties van het onderzoek
Een colonoscopie is geen milde ingreep. Het vereist een intensieve voorbereiding (het volledig leegmaken van de darmen met sterke laxeermiddelen), wat bij ouderen snel kan leiden til uitdroging, acute verwardheid (delier) of een verstoorde elektrolytenbalans. Daarnaast brengt de verdoving of sedatie risico’s met zich mee voor het hart- en vaatstelsel.
Naarmate we ouder worden, neemt de kwetsbaarheid (frailty) van het lichaam toe. De kans op complicaties tijdens of na de ingreep — zoals een bloeding of in het ergste geval een perforatie (scheurtje) in de darmwand — stijgt aanzienlijk na de leeftijd van 75 jaar. Voor een kwetsbare oudere wegen de fysieke belasting en de directe risico’s van de ingreep vaak simpelweg niet op tegen de theoretische winst op de lange termijn.
3. Alternatieven en internationale richtlijnen
In veel Europese landen, waaronder Frankrijk en Nederland (binnen het bevolkingsonderzoek naar darmkanker), ligt de harde grens voor actieve, routineuze screening al op 74 of 75 jaar. De Franse richtlijnen stellen bijvoorbeeld expliciet dat de risico-batenverhouding na deze leeftijd ongunstig wordt, wat het stoppen met de standaardscreening rechtvaardigt.
Bovendien is er een uitstekend, minder ingrijpend alternatief beschikbaar: de ontlastingstest (FIT-test). Deze test is pijnloos, kan thuis worden gedaan en toont aan of er onzichtbare spoortjes bloed in de ontlasting zitten. Robuust bewijs bevestigt dat deze test zeer effectief is in het verlagen van sterfte door darmkanker, zonder de acute fysieke risico’s van een kijkoperatie.
Maatwerk in plaats van een routinechecklist
Betekent dit dat een 76-jarige nooit meer een darmonderzoek mag ondergaan? Zeker niet. Het belangrijkste advies uit de medische literatuur is dat screening op hoge leeftijd geen automatisme moet zijn. Er moet worden gekozen voor shared decision-making (gezamenlijke besluitvorming) tussen de arts, de patiënt en eventueel de familie.
Hierbij spelen de volgende vragen een rol:
-
Wat is de algehele gezondheid en levensverwachting van de patiënt? (Een vitale 78-jarige is medisch gezien heel anders dan een kwetsbare 78-jarige met meerdere chronische ziekten).
-
Heeft de patiënt in het verleden al goede darmonderzoeken gehad?
-
Wat zijn de persoonlijke prioriteiten en kwaliteitswensen voor het leven van de patiënt?
Conclusie: Wetenschappers en geriaters zijn er duidelijk over: ouderen boven de 75 mogen een preventief darmonderzoek met een gerust hart lager op hun medische prioriteitenlijst zetten. In plaats van blindelings richtlijnen te volgen, is het beter om te focussen op wat op dat moment écht bijdraagt aan de kwaliteit van leven.